% 10 Seçim Barajı

Yüzde 10 Seçim Baraji 5

Seçim barajının düşürülmesi konusundaki teklifler, önümüzdeki günlerde gündeme gelecek gibi görünüyor.

Yüzde 10 baraji 3Mevcut teklifler ya da yeni sunulacak tekliflerle, milletvekili seçimlerinde uygulanan % 10’luk ülke barajının makul orana   çekilmesi yönündeki  güncel gelişmeler,  oldukça dikkat çekicidir.

Ülkemizde, milletvekili genel seçimlerinde yüzde on barajlı  “orantılı temsil sistemi”   uygulanmaktadır.  “Ülke barajı”  uygulaması dahil seçim hukukumuzu ilgilendiren kritik konular,  Anayasa değil, kanunlar düzeyinde düzenlenmiştir.

Üstelik,  seçim  hukukunun  çerçevesini  belirleyen bu kanunlar,  ara rejim döneminden miras kalma olduğu için  anti demokratik siyasi iklimin ürünüdür. Zaman içinde kimi değişiklikler geçirmelerine karşın, hala omurgasını koruyan bu kanunlar, “12 Eylül artığı kanunlar” kapsamında yer alır.

Muhalefetteyken “dert kapısı” olarak görülen ve hep şikayet edilen bu kanunlar, iktidardayken genellikle unutulur.

Yüzde 10 barajı, Milletvekili seçim kanunda düzenlenen bir husustur. 10.06. 1983 tarihli ve 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu, 1995 yılında geçirdiği değişiklik sonrası  haliyle  yürürlüktedir.  Buna göre,  milletvekili seçimlerinde geçerli seçim tekniğimiz % 10 barajlı d’Hondt Sistemi’dir.

Belçikalı matematikçi d’Hondt’un adıyla anılan bir tür  nisbi (orantılı) temsil sistemi olan bu yöntemde, seçim çevresinde  her siyasi partinin aldığı geçerli oylar 1’den başlayarak o çevrede çıkarılacak milletvekili sayısına varıncaya kadar bölme işlemine tabi tutulmaktadır.

Yüzde 10 Seçim BarajıBugüne kadar yaşanmamış olmakla beraber   soyutlama şeklinde uç bir örnek vermek gerekirse,   belli bir seçim bölgesinde  geçerli oyların tamamını alan bir siyasi parti yüzde 10’luk  ülke barajını  geçemezse, o bölgeden milletvekili çıkaramayacak  dolaysıyla o seçim çevresinin hiç milletvekili olmayacaktır.

Bir siyasi parti ülkenin herhangi bir bölgesinde ya da ilinde ne kadar yüksek oranda oy alırsa alsın eğer ülke çapında aldığı oylar yüzde 10’un üzerine çıkamazsa bu partinin oyları TBMM’ye girecek milletvekillerinin belirlenmesinde hesaba katılmaz.

Yüzde 10 Baraji 4

Bir başka ifade ile, oy verenlerin iradesi oluşan Meclis’e yansımadığından bu partiye boş yere oy vermiş olurlar.

Yüzde 10 barajı,  dünya örneklerinin çok üzerinde ve kabul gören demokratik standartlara bakıldığında hayli yüksektir.  Dolayısıyla,  barajın düşürülmesi ve makul oranlara çekilmesine destek vermemek mümkün değildir.  Ancak, zamanlamayı dikkatlere  sunmak istiyorum. Gerçekten de, Türkiye’de yüksek seçim barajı,  daha çok da BDP çizgisine sahip siyasi partilerin güncel bir derdidir.

Yeni  Anayasayla ilgili referandum senaryolarının  konuşulduğu ve tekrar hız kazandığı bir süreçte,  gündeme gelen seçim barajının % 8’e çekilmesi teklifleri,  siyasi pazarlıkların içerisinde olmaması geren nazik noktalardan başında gelmektedir.

 

Doç. Dr. Şeref İba

 

Hakkında admin