Türkmen Aile, Aşiret, Oymakları,Boyları,Kolları ( 4 )

* Av. Sadun KÖPRÜLÜ

3-Yıva Oymağı:

12. Yüzyılda Oğuz boylarından olan Yıvalar

Yoğun bir nüfuslu olarak İran Hemedan’ın kuzeyinden Şehrizor’a kadar uzanan geniş bölgesinde yaşamaktadırlar, 1130 tarihinde Şehrizor bölgesinin sahibi olan Türkmen Aslantaş oğlu Emir Kıpçak’ta Yıva boyundandır, ayrıca son Selçuklu Sultanı Tuğrul Şah ile yardımcısı, bakanı Celâleddin b. Yunus arasında 1187’de Hemedan dolaylarında yapılan savaşta Yıvaların yönetim ordusunda yer almışlardır,

Yıvaların başında Berçem’in oğlu Mahmud var olarak bu beyliği . (İvâiyye) beyliğini kurmuştur.

Hakanları ise Mahmud’dan sonra Yıva boyunun beyliğine Fahreddin İbrahim geçmiştir. Ve sonradan yerine geçen Şehabeddin Süleyman Şah ise, Yıva boyunun en tanınmış beyi sayılmaktaydı. Süleyman Şah, 1213 yılından önce, Yıva Beyliğinden uzaklaşarak yerine küçük kardeşi atanmıştır.

1258 yılında Moğolların Bağdat’ı kuşatmaları sırasında, yönetim başı Süleyman Şah olmuştur, Bağdat’ın düşmesiyle halife, komutanlar ile birlikte şehit olmuştur. Süleyman Şah aydın kültürlü olarak yıldızlar bilgisinde önde gelenlerden biriydi, Yıva Beyi Süleyman Şah’ın yönetiminde bölgede yaşayanlar mutlu ve güzel bol yaşam sürdürmekteydiler.

Moğol hükümcünde Yıvaların oturdukları Musul, Kerkük bölgesi onlar tarafından önemli olmuştur.

3-Karakoyunlu oymağı:

Karakoyunlu oymağı gücüyle Yıvalardan sonra bölgeye yerleşmiştir. Moğol yönetiminden sonra bu bölgede siyasi bir güç ortaya bu defa Türkmenler çıkmıştır, varlıklarını Karakoyunlular göstermişlerdir Yıvalar, Karakoyunlular arasında yakından akrabalık olmuştur. Karakoyunlu oymağının, Oğuz boylarından olduğu bellileşmiştir.

Karakoyunluların Yıvaların nesli, kuşakları olduklarını düşünmektedir.

Karakoyunlu devletinin bölgede çok güçlü bir yönetimi kurarak, birçok Türkmen, boylarını, soylarını, oymağını tek bir çatısı altında toplamıştır. Karakoyunlu Musul ve Kerkük, Diyala şehrinde oymağının varlığı 16. yüzyılın öncesine bağlıdır, bu topraklar Osmanlı yönetimine geçmesiyle bölgenin tapu tahrir defterlerinde Karakoyunlu oymağı ile ilgili kayıtlar geniş yer alarak bulunmaktadır.

Karakoyunlu oymağı Musul şehrinde oturdukları mahalle adına Ra’s al-Türkman söylenmekle, ayrıca Karakoyunlar al Kadıya, Şivehâ ve Musul yöresinde başka köylerde oturmaktadırlar,

Ve Karakoyunlu adında bir köyde bulunmaktadır. Karakoyunlu olanlar Bayram, Budak, Hüdakulu, Oruç, Şahkulu ve Şahverdi. Allahkulu, Durmuş, Göndoğmuş, Hüseyinkulu,  İldoğmuş ve Şahverdi. Karakoyunlu döneminde  Musul ve Kerkük bölgesinin yoğun bir Türkleşme dönemi yaşanmaktaydı. 

Bu oymağın bölgede bıraktığı mimarlık büyük izler günümüze kadar görülmektedir.

Karakoyunlu oymağına bağlı Türkmenlerin yaşadıkları köyler ise Musul yöresinde tanınmış olanlardan şunlardır:

1-Yukarı Karakoyunlu, 2-Aşağı Karakoyunlu 3-Cemaliye

4-Reşidiye

5-Kadıye (Kadıköy)

6-Ba’vize

7-Diriç

8-Cinci

9-Barıma

10-Fazıliye

11-Ortaharap 12-Telyara ve 13-Ömer Kayacı varlıklarını kurumaktadırlar,

Musul’un 20 km. kuzey-batısında yer alan Karakoyunlu köyü tek yoğun Türkmen köyü olarak kurulmuştur. Çevresinde olan kalıntılardan anlaşılıyor Kerkük’ün 20   km. güneyinde bulunan Tazehurmatu bucağının Karakoyunlu oymağından geldiklerini ve Tatar (Moğol) soyundan olarak Karakoyunlular tarafından yapılmıştır, Kerkük Tuzhurmatu İlçesi’nin çevresinde Bayat boyundan köyler olan Türkmenler Karakoyunlulara dayanmaktadır, ayrıca Kömbemler, Kızıl yar, Altunköprünün bir bölümü ve birçok Türkmen köyleri de Kara koyunludur bu oymak özelikle İran, Suriye, Filistin, Urdun, Lübnan gibi Azerbaycan ve Türkiye’de bulunmaktadır.

4-Döger Oymağı:

Irak’a yerleşen Oğuz boylarından  olan Dögerler. Moğollardan Memluk hakanları ile mücadele ederek. Bölgede nüfusları çoğunluk sayılarak, tanılan Türkmen oymağıdır, Dögerler Salim Bey yönetiminde Caber’de yaşıyorlardı.

1383 yılında Karakoyunlu Beyi Kara Mehmed Musul ve bölgesine geçerek Döger Beyinin üzerine yürüyerek, çevreyi yönetimi altına almıştır.  Salim Bey’in ölümünden sonra Dögerlerin başına oğlu Dimaşk Hoca geçmiştir. 1404 yılında savaşta yenilerek Dögerlerin başına Gökçe Musa geçerek, Döger beyleri de Kerkük ve Dakuk (Tavuk) Emiri Ceneklü Hasan’ın buyruğunda birçok  savaşlara katılmışlardı.

Dögerler İspend (Isfahan) Kerkük’e bağlı Tuzhurmatu, Tazehurmatu, Yengice, Telafer -Barsa Kerkük ve Tavuk, Emiri, Ceneklü Kerkük yöresinde, Dögerlerden küçük bir oymağın varlığı bulunmaktadır.

Çoğunluk Dögerlerin köyü Biravcılı Köyü’dür. Körcalılar, Dögerler, Uncular, Kargabegler, Hilavlılar, İsmaillilerle bir boydular. Dögerin yaşadığı köyler ise Yengice, Tazehurmatu, Tuzhurmatu ve Türkiye’nin birçok yerinde şehir, köylerinde bulunmaktadır.

Ayrıca bu Türkmen köylerinde Döger oymakları yaşamaktadırlar,

1-İhtiyarlı

2-Derzili (Terzili)

3-Berberli

4-Biravcılı

5-Kuşçu

6-Aşurlu

7-Alipesli

8-Hurmatılı

9-Sofyalı

10-Naccarlı 11-Matıklı kollarıdır.

5-Çepni Oymağı:

Kanunî Sultan Süleyman döneminde Doğu Anadolu’da ve Irak’taki kalelerde gönüllü olarak görev yapan önemli sayıda Çepni oymağı bulunmaktaydı. 

Çepniler çoğunluk, Kerkük’e bağlı Havica ilçesinde Trabzon ve Cânik Çepnilerinden olan ayrıca İran savaşlarında Türkmen  Safevîler yanındaydılar H. 976 (M.1568) yılında Çepniler, Çipenler Mahalebiye bağlı Türkmen köylerinde bulunmaktadır, Van Beylerbeyi boyruğuyla Van, Erciş, Ahlât ve Bitlis kalelerinden uzaklaştırılmışlardır,  H. 994 (M.1585) yıllarında Şam, Bağdat ve Revan Beylerbeyliklerinde Çepniler ve Tat, Kızılbaşlara bir arada yaşamaktaydılar.

* Irak Türkmen Cephesi Eski Temsilcisi.

Hakkında admin